Καταγράφουμε σημαντικά ιστορικά γεγονότα, προσωπικότητες που πρωταγωνίστησαν σε κρίσιμες περιόδους, στον πολιτισμό στις τέχνες και τα γράμματα, καταδεικνύουμε αρχιτεκτονικά μνημεία και γλυπτά – αδριάντες που κοσμούν σήμερα την πόλη μας καθώς επίσης και την ιστορία πίσω από την ονοματοδοσία κεντρικών οδών της πόλης. Ελπίζουμε να καταστεί η προσπάθειά μας, χρήσιμο εργαλείο για τη διδασκαλία της τοπικής ιστορίας για κάθε ενδιαφερόμενο.;xNLx;
Ο ποταμός Σακουλέβας είναι ένας μικρός αλλά ιστορικά σημαντικός ποταμός της Φλώρινας, που διασχίζει το κέντρο της πόλης και αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ταυτότητάς της. Πηγάζει από το όρος Βαρνούντας και ενώνεται με τον ποταμό Εριγώνα. Στην αρχαιότητα πιθανόν ήταν γνωστός ως Λύγκος, όνομα που συνδέεται με την περιοχή της Λυγκηστίδας. Η σημερινή ονομασία Σακουλέβας αποδίδεται στην οθωμανική περίοδο και συνοδεύεται από διάφορες λαϊκές ερμηνείες. Στις όχθες του αναπτύχθηκαν παλιές γειτονιές, όπως το Βαρόσι, ενώ σήμερα αποτελεί χώρο περιπάτου, πολιτισμού και κοινωνικής ζωής.
Η πλατεία Ομόνοιας στη Φλώρινα κατά την περίοδο 1900-1950 υπήρξε κεντρικό σημείο της πόλης, με σημαντικό ρόλο στην καθημερινή ζωή των κατοίκων. Στην αρχή του 20ού αιώνα, η πόλη βρισκόταν υπό οθωμανική κυριαρχία, και η πλατεία ήταν σημείο συνάντησης για εμπόρους και ντόπιους. Μετά την απελευθέρωση της πόλης το 1912, η πλατεία άρχισε να αναπτύσσεται, με την ανέγερση νέων κτηρίων και την ανάπτυξη εμπορικών δραστηριοτήτων. Στην περίοδο του Μεσοπολέμου, η πλατεία αποτελούσε τόπο συγκέντρωσης για πολιτικές και κοινωνικές εκδηλώσεις. Καρδιά της πολιτικής και πολιτιστικής ζωής, το ιστορικό κτίριο «Εθνικό» που φιλοξενούσε πολιτικές ομιλίες και εκδηλώσεις, αλλά κατεδαφίστηκε το 1972. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και την εμφύλια σύρραξη, η πλατεία Ομόνοιας συνέχισε να είναι το κέντρο της πόλης, διατηρώντας τη σημασία της στην κοινωνική και πολιτική ζωή της Φλώρινας.
Η αγορά της Φλώρινας στις αρχές του 20ού αιώνα αποτελούσε βασικό χώρο εμπορίου και κοινωνικής ζωής, όπου συναντιούνταν Έλληνες, Τούρκοι και Εβραίοι. Αρχικά λειτουργούσε στην πλατεία Ερμού και αργότερα μεταφέρθηκε στη δυτική πλευρά του Βαροσίου, όπου διαμορφώθηκε το παζάρι. Το παζάρι γινόταν κυρίως το Σάββατο, ήταν ένας άδειος χώρος και καταλάμβανε την έκταση του σημερινού κτηρίου του Αριστοτέλη» αλλά και τους δρόμους γύρω από το κτήριο. Εκεί οι αγρότες πουλούσαν τα προϊόντα τους πρόχειρα, ενώ αργότερα χτίστηκαν μαγαζιά από τον Ταχσίν Ουζέρ. Ιδιαίτερη θέση είχε το εμπόριο κρέατος και τα γλέντια των χασάπηδων μετά το παζάρι. Η πόλη γέμιζε ζωή, κίνηση και ήχους. Μετά το μεσημέρι οι χωρικοί επέστρεφαν στα χωριά τους και η πόλη ηρεμούσε. Το 1924 λειτούργησε η νέα Δημοτική Αγορά και η παλιά εγκαταλείφθηκε, μετατρεπόμενη σε χώρο αναψυχής.
Ο Στέργιος (Τέγος) Σαπουντζής, γεννήθηκε το 1877 στην Κέλλη Φλώρινας. Υπήρξε έμπορος και απέκτησε σημαντική περιουσία. Δημιούργησε τους Μύλους Σαπουντζή, τα Αμπέλια Σαπουντζή και ασχολήθηκε με το εμπόριο κτηνοτροφικών προϊόντων. Ανέπτυξε έντονη δραστηριότητα κατά το Μακεδονικό αγώνα. Διατέλεσε διευθυντής του Εθνικού Κέντρου Φλωρίνης και συνεργάστηκε, μέσω αλληλογραφίας, με τον Παύλο Μελά και τον Ίωνα Δραγούμη. Κατά τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο, συνελήφθη από τους Οθωμανούς και κρατήθηκε στο Μοναστήρι. Συμμετείχε, μαζί με τον Μητροπολίτη Πολύκαρπο και άλλους προεστούς της Φλώρινας, στις διαπραγματεύσεις με τον Γιουσούφ Μπέη, για την παράδοση της πόλης στον ελληνικό στρατό. Μετά την απελευθέρωση διορίστηκε δήμαρχος της πόλεως. Απεβίωσε το 1960 στην Αθήνα και κηδεύτηκε στην Φλώρινα.
Διώροφο νεοκλασικό κτίσμα, που βρίσκεται δίπλα στο μητροπολιτικό ιερό ναό του Αγ. Παντελεήμονα. Οικοδομήθηκε την περίοδο 1902 – 1903, μέσα σ’ ένα έτος, επί Μητροπολίτη Ιωαννίκιου (1894 – 1905), με συνδρομές των πιστών, με αρωγή του Ναού του Αγίου Γεωργίου και τη γενναία προσφορά του Ευστάθιου Ευγενίδη, τραπεζίτη στην Κωνσταντινούπολη.
Ο Μακεδονικός Αγώνας ήταν μία σειρά συγκρούσεων μεταξύ κυρίως ελληνικών και βουλγαρικών ένοπλων σωμάτων που διεξήχθη από το 1904 έως το 1908 στην περιοχή της Μακεδονίας (τότε μέρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας) με σκοπό τον εθνικό προσεταιρισμό των κατοίκων της περιοχής, ιδίως των σλαβόφωνων Χριστιανών. Δευτερευόντως συμμετείχαν στις συγκρούσεις αυτές σερβικές και ρουμανικές ένοπλες ομάδες. Η ελληνική ένοπλη παρέμβαση στη Μακεδονία ξεκίνησε στην ευνοϊκή για την Ελλάδα συγκυρία που προέκυψε μετά την αποτυχία της εξέγερσης του Ίλιντεν το 1903 και εντάθηκε μετά τον θάνατο του Παύλου Μελά τον Οκτώβριο του 1904. Σταδιακά τα ελληνικά σώματα κατάφεραν να επικρατήσουν, αλλά η ένοπλη τους δράση τερματίστηκε με την Επανάσταση των Νεοτούρκων το 1908.
Ο Στέφανος Δραγούμης υπήρξε σημαντική πολιτική προσωπικότητα της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην πολιτική ζωή της Ελλάδας, στον Μακεδονικό Αγώνα και στη δημόσια διοίκηση. Γεννήθηκε στην Αθήνα καταγόταν ωστόσο από μακεδονική οικογένεια με ρίζες στο Βογατσικό Καστοριάς. Σπούδασε νομικά στο Παρίσι και αρχικά ακολούθησε καριέρα στο δικαστικό σώμα. Εξελέγη για πρώτη φορά βουλευτής το 1879 και επανεκλεγόταν συνεχώς μέχρι το 1920. Συνεργάστηκε με τον Χαρίλαο Τρικούπη.Υπήρξε υπουργός Εξωτερικών, Εσωτερικών και Οικονομικών.Διετέλεσε Πρωθυπουργός το 1910.Υπήρξε γενικός διοικητής Κρήτης και Μακεδονίας. Ο Στέφανος Δραγούμης υπήρξε από τους βασικούς οργανωτές του Μακεδονικού Αγώνα μαζί με τον γιο του Ίωνα Δραγούμη και τον γαμπρό του Παύλο Μελά.
Ο Γερμανός Καραβαγγέλης υπήρξε μία από τις πιο εμβληματικές μορφές του ελληνισμού των αρχών του 20ού αιώνα, συνδυάζοντας τον ρόλο του ιεράρχη με εκείνον του αγωνιστή. Διατέλεσε Μητροπολίτης Καστοριάς και διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στη διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα οργανώνοντας αντάρτικα σώματα με ντόπιους Μακεδόνες οπλαρχηγούς. Μετά το τέλος του Μακεδονικού Αγώνα, το 1908 ανέλαβε Μητροπολίτης Αμασείας με έδρα τη Σαμψούντα, όπου συνέχισε με αμείωτο ζήλο την υπεράσπιση των ελληνικών πληθυσμών του Πόντου. Ίδρυσε σχολεία, οργάνωσε την εκπαίδευση και αντιστάθηκε στις διώξεις των Νεοτούρκων. Το 1924 τοποθετείται από το Πατριαρχείο Έξαρχος στη Βιέννη, όπου το 1935 πέθανε πάμπτωχος και ετάφη. Τα οστά του μεταφέρθηκαν στην Καστοριά το 1959.
Ο Παύλος Μελάς ήταν Έλληνας αξιωματικός και ένας από τους σημαντικότερους ήρωες του Μακεδονικού Αγώνα. Γεννήθηκε το 1870 στη Μασσαλία και μεγάλωσε στην Αθήνα. Σπούδασε στη Σχολή Ευελπίδων και υπηρέτησε ως αξιωματικός πυροβολικού στον Ελληνικό Στρατό. Επηρεασμένος από τις πατριωτικές ιδέες της εποχής, αφιέρωσε τη ζωή του στον αγώνα για την ελευθερία της Μακεδονίας. Το 1904 πήγε μυστικά στη Μακεδονία, όπου οργάνωσε ένοπλα σώματα και ενίσχυσε το ηθικό των Ελλήνων κατοίκων. Αγωνίστηκε ενάντια στον τουρκικό ζυγό και τη βουλγαρική προπαγάνδα. Στις 13 Οκτωβρίου 1904 σκοτώθηκε στο χωριό Στάτιστα από τουρκικό πυροβολισμό, σε ηλικία μόλις 34 ετών. Ο θάνατός του συγκλόνισε και αφύπνισε τον Ελληνισμό καθώς μετά τον θάνατό του, πολλοί εθελοντές από όλη την Ελλάδα συνέχισαν τον αγώνα.. Ο Παύλος Μελάς έμεινε στην ιστορία ως σύμβολο αυτοθυσίας και αγάπης για την πατρίδα. Η προσφορά του συνέβαλε καθοριστικά στην τελική απελευθέρωση της Μακεδονίας.
Γεννήθηκε στη Φλώρινα το 1880 και μαζί με τους Παύλο Κύρου και Κωνσταντίνο (Κώτα) Χρήστου ήταν από τους πρώτους οπλαρχηγούς που ξεκίνησαν το Μακεδονικό Αγώνα στην περιοχή. Το Φεβρουάριο του 1904 μετέβη στην Αθήνα προκειμένου να γνωρίσει τον Παύλο Μελά, έτσι ώστε να οργανωθεί η άμυνα εναντίον των Βουλγάρων που άρχισαν να δρουν στην περιοχή της Φλώρινας. Γνωστοποίησε στον Έλληνα πρόξενο του Μοναστηρίου Σπυρίδωνα Λεβίδη ότι προτίθεται να συγκροτήσει τριακονταμελές ένοπλο σώμα. Ο Παύλος Μελάς τον είχε ως υπαρχηγό του κατά τις τρεις περιοδείες του στη Δυτική Μακεδονία. Βρέθηκε με το Μελά στη μοιραία συμπλοκή του Οκτωβρίου του 1904, στη Στάτιστα που στοίχισε τη ζωή του τελευταίου. Λίγο πριν ξεψυχήσει ο Μελάς, ζήτησε από τον Πύρζα να δώσει το σταυρό που φορούσε στη σύζυγό του, και το όπλο του στο γιο του Μίκη. Ο Λάκης Πύρζας εκπλήρωσε την επιθυμία του φίλου του και αρχηγού του και έτσι μετέβη στην Αθήνα. Επανήλθε στη Μακεδονία με το ψευδώνυμο του Παύλου Μελά, "Μίκης Ζέζας" για να συνεχίσει τον αγώνα. Απεβίωσε στη Φλώρινα στις 6 Ιανουαρίου 1947.
Ο Γεώργιος Μόδης (1887–1975) υπήρξε εξέχουσα μορφή της νεότερης ελληνικής ιστορίας και ιδιαίτερα της Φλώρινας. Γεννήθηκε στο Μοναστήρι και συμμετείχε ενεργά στον Μακεδονικό Αγώνα ως αντάρτης του Γεωργίου Βολάνη, τραυματίστηκε σε μάχη και στη συνέχεια προσέφερε τις υπηρεσίες του από διοικητικές θέσεις, υπηρετώντας ως γραμματέας στη Μητρόπολη Μογλενών και Φλωρίνης. Σπούδασε νομική στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και εμπορικές επιστήμες. Εκλέχτηκε επί σειρά ετών, βουλευτής Φλώρινας και διατέλεσε Νομάρχης Φλώρινας. Την περίοδο 1932 – 1933 ανέλαβε Γενικός Διοικητής Ηπείρου. Κατά τη διάρκεια της Γερμανικής κατοχής, συνελήφθη από τους Γερμανούς και φυλακίστηκε στο στρατόπεδο «Παύλου Μελά» στη Θεσσαλονίκη. Μετά την απόλυσή του από τις φυλακές, φυγαδεύτηκε στη Μέση Ανατολή. Τον Οκτώβριο του 1944 επέστρεψε στην Ελλάδα και διορίστηκε από τον Γεώργιο Παπανδρέου, Γενικός Διοικητής Μακεδονίας. Το 1950 ανέλαβε Υπουργός Εσωτερικών και το 1951 υπουργός Παιδείας. Ανέπτυξε πλούσιο συγγραφικό έργο με κυριότερα έργα τα: «Μακεδονικές Ιστορίες» και «Αγώνες στη Μακεδονία» του οποίου τη συγγραφή δεν πρόλαβε να τελειώσει, καθώς πέθανε στις 18 Ιουνίου του 1975.
Ο Ίων Δραγούμης ήταν Έλληνας διπλωμάτης, πολιτικός ,συγγραφέας ,φιλόσοφος και μία αξιοθαύμαστη μορφή του Μακεδονικού Αγώνα. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1878. Σπούδασε στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Ασχολήθηκε με την διπλωματία από το 1899 όπου υπηρέτησε σε καίρια προξενεία της Μακεδονίας, της Θράκης και της Ρωσίας, όπου εργάστηκε για την οργάνωση των ελληνικών κοινοτήτων και την αντιμετώπιση της βουλγαρικής δράσης. Συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις για την παράδοση της Θεσσαλονίκης το 1912 και το 1914 υπηρέτησε ως πρεσβευτής στην Αγία Πετρούπολη. Το 1915 εξελέγη βουλευτής Φλώρινας και ανέπτυξε έντονη πολιτική και ιδεολογική δράση, ενώ παράλληλα ξεχώρισαν και κάποια συγγραφικά έργα του όπως : « Μαρτύρων και ηρώων αίμα» (1907), που είναι εμπνευσμένο από τη μακεδονική σύγκρουση (αφιερωμένο στο γαμπρό του Παύλο Μελά) και το «Όσοι ζωντανοί » (1912). Επιπλέον καθοριστικό στοιχείο της ζωής του υπήρξε ο απαγορευμένος και ανεκπλήρωτος έρωτάς του με τη συγγραφέα Πηνελόπη Δέλτα, μια σχέση παθιασμένη αλλά κοινωνικά αδύνατη, που σημάδεψε βαθιά και τους δύο με αποτέλεσμα την έμπνευση τις συγγραφής σημαντικών έργων από την Πηνελόπη τα οποία ήταν τα εξής: « Τα Μυστικά του Βάλτου» (1937),«Για την Πατρίδα»(1909). Τέλος δολοφονήθηκε το 1920 μόλις 42 ετών από πολιτικούς του αντιπάλους (βενιζελικούς) με αποτέλεσμα η ζωή του αλλά και η δράση του να λάβουν ένα βίαιο τέλος, συγκλονίζοντας έτσι τον Ελληνισμό και αφήνοντας ανεξίτηλο αποτύπωμα στην ελληνική ιστορία.
Ο Χασάν Ταχσίν Ουζέρ, Τούρκος πολιτικός αλβανικής καταγωγής, γεννήθηκε το 1877 στη Θεσσαλονίκη και σπούδασε πολιτικές επιστήμες. Κατά τη διάρκεια της καριέρας του υπηρέτησε ως κυβερνήτης σε διάφορες περιοχές της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, μεταξύ των οποίων η Συρία, ενώ διετέλεσε και έπαρχος στη Φλώρινα . Υπήρξε μέλος της Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης. Πέθανε από φυσικά αίτια στην Ερζερούμ το 1939. Ως διοικητής στη Φλώρινα, όταν η πόλη ανήκε ακόμη στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, συνέβαλε σημαντικά στην τοπική ανάπτυξη και την ενίσχυση των υποδομών. Μεταξύ των έργων του περιλαμβάνονται το Στρατιωτικό Νοσοκομείο (1905), το διοικητήριο, οι φυλακές, το ταχυδρομείο και το τηλεγραφείο, σχολεία για αγόρια και κορίτσια, δύο σιδερένιες γέφυρες, καθώς και υδατοφράχτες στον ποταμό Σακουλέβα που προστάτευαν την πόλη από πλημμύρες.
Ο καπετάν Κώττας (Κώττας Χρήστου) γεννήθηκε το 1860 στο χωριό Ρούλια της περιοχής Φλώρινας. Υπήρξε εξέχουσα μορφή του Μακεδονικού Αγώνα και θεωρείται ο πρώτος καπετάνιος που έδρασε ένοπλα υπέρ του ελληνικού στοιχείου στη Δυτική Μακεδονία. Στα πρώτα χρόνια της δράσης του συνεργάστηκε με βουλγαρικές ομάδες, ωστόσο σύντομα αποστασιοποιήθηκε, αντιλαμβανόμενος τον ανθελληνικό τους χαρακτήρα. Στη συνέχεια τάχθηκε αποφασιστικά υπέρ της ελληνικής υπόθεσης, συνεργαζόμενος με Έλληνες αξιωματικούς και οπλαρχηγούς. Ανέπτυξε έντονη αντάρτικη δράση εναντίον των Οθωμανών και των Βουλγάρων κομιτατζήδων, προστατεύοντας τους ελληνικούς πληθυσμούς της περιοχής. Το 1904 συνελήφθη από τις οθωμανικές αρχές έπειτα από προδοσία. Φυλακίστηκε στο Μοναστήρι και εκτελέστηκε με απαγχονισμό το 1905. Σύμφωνα με την ιστορική παράδοση, πριν τον θάνατό του αναφώνησε στην τοπική διάλεκτο «Ντα ζιβι Γκρτσια που σημαίνει ζήτω η Ελλάς». Η θυσία του τον κατέστησε σύμβολο ανδρείας, εθνικής συνείδησης και αυταπάρνησης.
Ο Ιωάννης Ιωαννίδης, γέννημα της ακμάζουσας ελληνικής κοινότητας της Κιουτάχειας, υπήρξε ένας αριστούχος μαθητής που το 1904 στάλθηκε στο Γυμνάσιο Τσοτυλίου για να σπουδάσει δάσκαλος. Η επαφή του με τον φλεγόμενο Μακεδονικό Αγώνα τον συγκλόνισε τόσο, ώστε το 1905, σε ηλικία μόλις 17 ετών, εγκατέλειψε τα θρανία για να ενταχθεί στο αντάρτικο σώμα του οπλαρχηγού Γεωργίου Σκαλίδη. Συμμετείχε στις παράτολμες επιχειρήσεις της ομάδας στην περιοχή του Μοριχόβου, επιδεικνύοντας σπάνιο θάρρος. Στις 23 Μαρτίου 1906, κατά τη διάρκεια μιας άνισης μάχης στην τοποθεσία Κράπα, το σώμα τους κυκλώθηκε από 250 Τούρκους στρατιώτες. Ο 18χρονος πλέον Ιωαννίδης πολέμησε μέχρις εσχάτων και έπεσε ηρωικά στο πεδίο της μάχης, αποτελώντας τον μοναδικό Μικρασιάτη ανάμεσα στους πεσόντες της ομάδας. Δεν επέστρεψε ποτέ στην πατρίδα του για να διδάξει, αλλά το αίμα του πότισε τη μακεδονική γη, καθιστώντας τον αιώνιο σύμβολο αυτοθυσίας και προπομπό του ξεριζωμένου ελληνισμού της Κιουτάχειας που χρόνια μετά εγκαταστάθηκε στη Μακεδονία.
Ο Ιωάννης Καραβίτης γεννήθηκε το 1883 στην Ανώπολη Χανιών και συμμετείχε ενεργά στον μακεδονικό Αγώνα ως οπλίτης στο σώμα του Καούδη και του Παύλου Μελά. Έδρασε σε περιοχές όπως η Φλώρινα, η Καστοριά και το Μορίχοβο ,προκαλώντας σοβαρά πλήγματα στις βουλγαρικές ομάδες και προήχθη σε οπλαρχηγό για τη γενναιότητα και τη δράση του. Συμμετείχε σε σημαντικές μάχες και ενίσχυσε την ελληνική αντίσταση στη Δυτική Μακεδονία. Μετά το 1908 παρέμεινε ενεργός στα εθνικά ζητήματα και πολέμησε για την ανεξαρτησία της Βόρειας Ηπείρου το 1914. Πέθανε στην Αθήνα το 1949 και κηδεύτηκε με τιμές στρατηγού, ενώ λίγο πριν τον θάνατο του καθιερώθηκε στη Σχολή Ευελπίδων το μάθημα “Τακτική Καραβίτη”. Γνωστός και ως Καπετάν Καραβίτης, ξεχώριζε για την πειθαρχία, τον σεβασμό προς τους αμάχους και τη σεμνότητα του, μένοντας σύμβολο γενναιότητας και προσφοράς στην ελευθερία.
Ο Σταύρος Κ. Τσάμης - (παπα-Σταύρος Τσάμης) (1870 - 1906) ήταν Μακεδονομάχος ιερέας που έδρασε την περίοδο του Μακεδονικού Αγώνα, κυρίως στην περιοχή της Φλώρινας. Ο Σταύρος Τσάμης υπήρξε έμπιστος συνεργάτης του επισκόπου Γερμανού Καραβαγγέλη, και του καπετάν Κώττα. Έμεινε γνωστός στην Ελληνική ιστορία ως ο οργανωτής και αρχηγός της «Επιτροπής Αγώνα του Πισοδερίου», ως ο επικεφαλής μεγάλου δικτύου πληροφόρησης του Ελληνικού Προξενείου Μοναστηρίου στη περιοχή Κορεστίων και Πρεσπών, και ως ο ιερέας που έθαψε και έκρυψε για χρόνια το κεφάλι του Παύλου Μελά. Δολοφονήθηκε βάναυσα, στο δάσος του Πεισοδερείου, ύστερα από ενέδρα συνεργατών των Βουλγάρων το 1906.
Ο Παύλος Κύρου υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους Μακεδονομάχους οπλαρχηγούς της περιοχής Φλώρινας - Καστοριάς, συνεχίζοντας τη δράση των παλαιότερων κλεφταρματολών. Ακούραστος και αποτελεσματικός υπήρξε σημαντικός ηγέτης των Ελλήνων της περιοχής και η δράση του επέδρασε θετικά στην επιτυχία των αξιωματικών που συνέδραμαν από την ελεύθερη Ελλάδα. Ο Κύρου είχε την ιδιότητα να γνωρίζει πιθαμή προς πιθαμή ολα τα μονοπάτια στη Δυτική Μακεδονία. Υπήρξε ιδιαίτερα εχθρικός προς τα Βουλγαρικά συμφέροντα. Συνεργάστηκε με πολλούς καπετάνιους και αξιωματικούς που έδρασαν στην περιοχή, όπως ο καπετάν Κώττας (Κωνσταντίνος Χρήστου), ο Ιωάννης Καραβίτης, ο Γεώργιος Τσόντοςκ.α. Οργάνωσε δικό του σώμα που έδρασε στην περιοχή Πρεσπών. Στις 19 Νοεμβρίου του 1906 στο Τρίγωνο Φλώρινας, έπεσε σε ενέδρα Οθωμανικού αποσπάσματος. Στη διάρκεια της συμπλοκής πυροβολήθηκε από ντόπιο Βουλγαρίζοντα κοντά στη βρύση της πλατείας, όπου και εξέπνευσε. Γιος του ήταν ο επίσης οπλαρχηγός Λάζαρος Κύρου που συνέχισε τη δράση του στην περιοχή.
Ο Πέτρος Χρήστου ή Τριανταφυλλίδης γνωστός και ώς “Καπετάν δάσκαλος” γεννήθηκε το 1887 στη Βελουσίνα της Πελαγονίας. Διατέλεσε δάσκαλος στο Μορίχοβο. Στη συνέχεια εντάχθηκε στο ένοπλο σώμα του Κρητικού Γ. Βολάνη, όπου διακρίθηκε για τις ηγετικές του ικανότητες και έγινε οπλαρχηγός β’ τάξεως. Το Μάιο του 1906 σχημάτισε δικό του ένοπλο σώμα που δρούσε στο Μορίχοβο κατά των Βουλγαρικών σωμάτων αλλά και των Οθωμανικών στρατιωτικών αποσπασμάτων, συνεργαζόμενος πολλές φορές και με τον οπλαρχηγό Σίμο Ιωαννίδη. Συνεργάστηκε με τον Γ. Τσόντο (Βάρδα), τον Καραβίτη, τον Γ. Πρώιμο και άλλους οπλαρχηγούς και ανέλαβε την περιοχή Πρεσπών, Φλώρινας και νοτίου Μοριχόβου με βάση το Βαρνούντα. Το Μάιο του 1908, ύστερα από συμπλοκή με Οθωμανικό απόσπασμα, νοτιοδυτικά του Μοναστηρίου κατέφυγε στο Μπούκοβο, όπου όμως τελικά συνελήφθη. Απαγχονίστηκε στις 25 Ιουνίου του 1908 στο Μοναστήρι, ως αντίποινα για τη δολοφονία του υποδιοικητή Ζεϊνέλ μπέη του Νυμφαίου. Το 1960 ανεγέρθηκε προτομή του σε κεντρική οδό της Φλώρινας.
Το Gemini είπε Ο Σίμος Ιωαννίδης, γνωστός και ως Καπετάν Στογιάννης, υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους γηγενείς οπλαρχηγούς του Μακεδονικού Αγώνα με καταγωγή από τα Άλωνα Φλώρινας. Ξεκίνησε τη δράση του ως στενός συνεργάτης και υπασπιστής του εμβληματικού Καπετάν Κώττα, ενώ μετά τον απαγχονισμό του τελευταίου συνέχισε ακάθεκτος τον αγώνα στο πλευρό του Ευθύμιου Καούδη στην ευρύτερη περιοχή του Περιστερίου. Διακρίθηκε για τη συμμετοχή του σε κρίσιμες επιχειρήσεις, όπως αυτή στο Σκλήθρο το 1904, ενώ αργότερα συνεργάστηκε στενά με τον Γεώργιο Τσόντο (Βάρδα) στις περιοχές της Φλώρινας, του Βαρνούντα και της Πελαγονίας. Από το 1906 και έπειτα, τέθηκε επικεφαλής δικού του ένοπλου σώματος, αναλαμβάνοντας το δύσκολο έργο της αντιμετώπισης των βουλγαρικών ομάδων και την προστασία των τοπικών πληθυσμών στην ανατολική και νότια πλευρά του Βέρνου. Παρά τις επικίνδυνες αποστολές που του ανατέθηκαν, όπως η καταδίωξη του Τσακαλάρωφ, παρέμεινε ενεργός στην πρώτη γραμμή έως το 1908, συμβάλλοντας καθοριστικά στην προάσπιση των ελληνικών δικαίων. Η προσφορά του στην πατρίδα αναγνωρίστηκε επίσημα το 1957, όταν το χωριό Μοτέσνιτσα της Φλώρινας μετονομάστηκε προς τιμήν του σε Σίμος Ιωαννίδης, επισφραγίζοντας έτσι την ιστορική του παρακαταθήκη και την ηρωική του δράση στα μακεδονικά εδάφη.
Ο Γεώργιος Σούλιος, γνωστός ως Καπετάν Σούλιος, υπήρξε μια ηρωική μορφή με καταγωγή από το Ορμάν Τσιφλίκι της Κορυτσάς, ο οποίος αφιέρωσε τη ζωή του στην προάσπιση του ελληνισμού. Ξεκίνησε τη δράση του στον Μακεδονικό Αγώνα το 1906, πολεμώντας στις περιοχές του Νεστορίου και της Καστοριάς υπό τις διαταγές σπουδαίων αρχηγών όπως ο Τσόντος-Βάρδας και ο καπετάν Φούφας. Ως ικανός οπλαρχηγός, διακρίθηκε για τη στρατιωτική του δεινότητα, ενώ παράλληλα υπηρέτησε ως σωματοφύλακας του Μητροπολίτη Κορυτσάς Γερμανού. Κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους ηγήθηκε αντάρτικου σώματος, συμβάλλοντας καθοριστικά στην απελευθέρωση της γενέτειράς του από τον ελληνικό στρατό το 1912. Η δράση του κορυφώθηκε στον Βορειοηπειρωτικό Αγώνα του 1914, όπου υπήρξε από τους κύριους οργανωτές και αρχηγούς της εξέγερσης της Κορυτσάς, τραυματιζόμενος μάλιστα σοβαρά κατά τη διάρκεια των μαχών. Παρά τις κακουχίες, τις φυλακίσεις και τις μετέπειτα διώξεις που υπέστη από τις γαλλικές αρχές (φυλακίστηκε σε στρατόπεδο συγκέντρωσης της Γαλλίας), παρέμεινε ακλόνητος στα ιδανικά του μέχρι το τέλος. Απεβίωσε το 1927 στη Μαρίνα Φλώρινας, αφήνοντας πίσω του μια σπουδαία παρακαταθήκη αγώνων για την ελευθερία της Μακεδονίας και της Βορείου Ηπείρου.
Το παρθεναγωγείο της Φλώρινας ιδρύθηκε στις αρχές του 20ού αιώνα ως παρθεναγωγείο της Ορθόδοξης Ελληνικής κοινότητας Φλώρινας με σκοπό τη στοιχειώδη εκπαίδευση των κοριτσιών της περιοχής. Το κτήριο χτίστηκε το 1909 με λίγες τάξεις και έναν μικρό αριθμό διδασκαλισσών, ενώ οι αριθμοί των μαθητριών αυξήθηκαν τις επόμενες δεκαετίες. Την περίοδο του Α' Παγκοσμίου πολέμου οι εγκαταστάσεις του σχολείου κατασχέθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν από τα συμμαχικά στρατεύματα. Το 1929 το σχολείο μετονομάστηκε σε 2ο Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας και συνέχισε τη λειτουργία του ως τυπικό δημοτικό σχολείο. Κατά τη διάρκεια της κατοχής το κτίριο χρησιμοποιήθηκε από τις δυνάμεις κατοχής ως στρατώνας και αποθηκευτικός χώρος. Μετά τον Β' Παγκόσμιο πόλεμο το σχολείο άνοιξε ξανά και συνέχισε να εκπαιδεύει τις τοπικές γενιές. Σήμερα το κτίριο λειτουργεί ως 12θέσιο ολοήμερο Δημοτικό Σχολείο.
Ο Ελευθέριος Βενιζέλος (1864–1936) υπήρξε κορυφαίος Έλληνας πολιτικός και πρωθυπουργός σε διάφορες περιόδους (1910–1920 και 1928–1933), γεννημένος στην Κρήτη. Ηγήθηκε του αγώνα για την Ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα και προώθησε σημαντικές μεταρρυθμίσεις στον πολιτικό, κοινωνικό και οικονομικό τομέα. Διετέλεσε πρωταγωνιστής στους Βαλκανικούς Πολέμους και στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ενώ η πολιτική του έφερε την Ελλάδα σε σημαντικές διεθνείς συνθήκες. Παρά τις ήττες, όπως η Μικρασιατική Καταστροφή, η επιρροή του στον εκσυγχρονισμό του κράτους και στη διαμόρφωση της δημοκρατίας ήταν καθοριστική. Το έργο του τον καθιστά μια από τις πιο σημαντικές προσωπικότητες της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.
Ο Γεώργιος Αβέρωφ υπήρξε μία από τις σημαντικότερες μορφές του ελληνικού ευεργετισμού. Γεννήθηκε το 1815 στο Μέτσοβο και έζησε μεγάλο μέρος της ζωής του στην Αίγυπτο, όπου ανέπτυξε έντονη επιχειρηματική δραστηριότητα. Μεγάλο μέρος της περιουσίας του το διέθεσε για κοινωφελείς σκοπούς στην Ελλάδα, χρηματοδοτώντας σχολεία, νοσοκομεία, πανεπιστήμια (Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο), αθλητικές εγκαταστάσεις (όπως το Παναθηναϊκό Στάδιο) και έργα εθνικής σημασίας. Η προσφορά του υπήρξε καθοριστική για την πρόοδο του ελληνικού κράτους στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα. Μετά τον θάνατό του, μέρος της κληρονομιάς του χρησιμοποιήθηκε για την ενίσχυση του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού. Χάρη στη δωρεά του, η Ελλάδα μπόρεσε να αποκτήσει το σύγχρονο για την εποχή του πλοίο «Γ. Αβέρωφ», το οποίο ναυπηγήθηκε στην Ιταλία και εντάχθηκε στον ελληνικό στόλο το 1911. Το πλοίο αποτέλεσε ναυαρχίδα του στόλου και έπαιξε καθοριστικό ρόλο στους Βαλκανικούς Πολέμους (1912–1913), συμβάλλοντας αποφασιστικά στην κυριαρχία της Ελλάδας στο Αιγαίο .Το Θωρηκτό «Γ. Αβέρωφ» δεν ήταν απλώς ένα πολεμικό πλοίο, αλλά σύμβολο εθνικής ισχύος και υπερηφάνειας. Η δράση του στις ναυμαχίες της Έλλης και της Λήμνου εξασφάλισε τον έλεγχο των θαλασσών και την απελευθέρωση νησιών. Η δράση του συνεχίστηκε και στους επόμενους πολέμους, συνδέοντας το όνομά του με σημαντικές στιγμές της ελληνικής ιστορίας. Μετά από μακρόχρονη προσφορά, το πλοίο παροπλίστηκε το 1952. Σήμερα βρίσκεται αγκυροβολημένο στο Φάληρο και λειτουργεί ως Πλωτό Ναυτικό Μουσείο, αποτελώντας σύμβολο της ναυτικής ισχύος και της ιστορικής μνήμης της Ελλάδα.
Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι (1912–1913) αποτέλεσαν δύο καθοριστικές συγκρούσεις που άλλαξαν ριζικά τον πολιτικό χάρτη της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και οδήγησαν στον σχεδόν πλήρη εκτοπισμό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας από τα Βαλκάνια. Στον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο, ο Βαλκανικός Συνασπισμός (Ελλάδα, Βουλγαρία, Σερβία και Μαυροβούνιο) πολέμησε εναντίον των Οθωμανών με στόχο την απελευθέρωση υπόδουλων εδαφών, πετυχαίνοντας συντριπτική νίκη και σημαντικές εδαφικές προσαρτήσεις. Οι διαφωνίες, όμως, για τη διανομή των εδαφών, κυρίως της Μακεδονίας, οδήγησαν στον Β΄ Βαλκανικό Πόλεμο, κατά τον οποίο η Βουλγαρία ηττήθηκε από την Ελλάδα, τη Σερβία και τους νέους συμμάχους τους. Η Ελλάδα, υπό την ηγεσία του Ελευθέριου Βενιζέλου και του Διαδόχου Κωνσταντίνου, ενίσχυσε αποφασιστικά τη θέση της, διπλασιάζοντας την έκτασή της, απελευθερώνοντας τη Θεσσαλονίκη και κυριαρχώντας στο Αιγαίο χάρη στη δράση του στόλου και του θωρηκτού «Αβέρωφ».
Η Μάχη του Σαρανταπόρου (9-10 Οκτωβρίου 1912) ή μάχη των στενών της Πόρτας αποτελεί την πρώτη πολεμική επιχείριση της Ελλάδας στον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο και την πρώτη σημαντική νίκη του ελληνικού στρατού. Η τοποθεσία είναι φύση οχυρή και είχε ενισχυθεί από οχυρωματικά έργα εκστρατείας τα οποία είχαν γίνει με τις οδηγίες και την επίβλεψη της γερμανικής στρατιωτικής αποστολής με επικεφαλή τον τεχνικό Φον δερ Γκόλτς που έλεγε: «Ενταύθα έσται ο τάφος του ελληνικού στρατού» Οι τουρκικές δυνάμεις, παραταγμένες στα στενά του Σαρανταπόρου υπό το Στρατηγό Ταξίν Πασά, δεν κατάφεραν να εμποδίσουν την προέλαση προς βορρά του ελληνικού στρατού, του οποίο Αρχιστράτηγος ήταν ο Διάδοχος Κωνσταντίνος. Παρά τις δύσκολες καιρικές συνθήκες και το δύσβατο του εδάφους, οι έξι ελληνικές μεραρχίες και μια ταξιαρχία ιππικού, μπόρεσαν αν τρέψουν σε υποχώρηση προς τα Σέρβια τις τουρκικές δυνάμεις. Λόγω της άτακτης υποχώρησης οι τουρκικές δυνάμεις άφησαν στα στενά του Σαρανταπόρου το πυροβολικό τους, το οποίο κατέλαβαν οι Έλληνες. Η ιστορική μάχη του Σαρανταπόρου άνοιξε το δρόμο για την απελευθέρωση της Δυτικής και Κεντρικής Μακεδονίας.
Στις 23 Οκτωβρίου λαμβάνει χώρα η περίφημη «μάχη του Σόροβιτς» με τραγική κατάληξη για τις ελληνικές δυνάμεις, αλλά και προπομπός της απελευθέρωσης όλου του νομού Φλώρινας. Ακολουθεί η «μάΧη της Κέλλης» και τελικά στις 6 Νοεμβρίου απελευθερώνεται από τον ελληνικό στρατό η πόλη του Αμυνταίου και οι γύρω οικισμοί
Η απελευθέρωση της Φλώρινας στις 7 Νοεμβρίου 1912, κατά τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο, αποτέλεσε την κορύφωση μακροχρόνιων εθνικών αγώνων και στρατιωτικών προσπαθειών για την απελευθέρωση της Δυτικής Μακεδονίας από τους Οθωμανούς. Καθοριστικό ρόλο στις επιχειρήσεις διαδραμάτισαν τόσο οι τακτικές μονάδες όσο και πρόσωπα με βαθιά γνώση της περιοχής. Ιδιαίτερη υπήρξε η συμβολή του Ιωάννη Άρτη, ο οποίος με τη δράση και την εμπειρία του από προηγούμενους εθνικούς αγώνες συνέβαλε στον συντονισμό και την υποστήριξη των ελληνικών δυνάμεων. Η είσοδος του ελληνικού στρατού στη Φλώρινα έγινε δεκτή με ενθουσιασμό από τους κατοίκους και συνοδεύτηκε από την άμεση εγκαθίδρυση ελληνικής διοίκησης. Έτσι, επισφραγίστηκαν οι θυσίες των Μακεδονομάχων και διασφαλίστηκε η οριστική ένταξη της πόλης στο ελληνικό κράτος.
Ο Ιωάννης Άρτης ήταν σημαντικός Έλληνας στρατιωτικός και αξιωματικός του ιππικού. Γεννήθηκε το 1861 στο Μεσολόγγι. Έλαβε μέρος στον Ελληνοτουρκικό Πόλεμο του 1897 και απέκτησε πολύτιμη εμπειρία σε πολεμικές επιχειρήσεις. Κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους (1912–1913) διακρίθηκε ιδιαίτερα στη Μακεδονία. Στις 7 Νοεμβρίου 1912 ως επικεφαλής μικρής δύναμης ιππικού απελευθέρωσε τη Φλώρινα και λίγες ημέρες αργότερα, στις 11 Νοεμβρίου 1912 τη Καστοριά. Με την αποφασιστικότητά του να αναλάβει δράση τη κρίσιμη στιγμή, συνέβαλε ουσιαστικά στην ειρηνική παράδοση της Φλώρινας και στην ένταξή της στο σύγχρονο ελληνικό κράτος. Η μνήμη του τιμάται μέσα από τον δρόμο που φέρει το όνομά του, υπενθύμιση μιας ιστορικής στιγμής που καθόρισε την πορεία της πόλης και της ευρύτερης περιοχής.
Μάχη του Μπιζανίου (4-6 Μαρτίου 1913) ήταν η αποφασιστική σύγκρουση του Α' Βαλκανικού Πολέμου στην Ήπειρο, με την ελληνική νίκη να οδηγεί στην απελευθέρωση των Ιωαννίνων και την αποδυνάμωση του τουρκικού στρατού. Η μάχη, η οποία ξεκίνησε με κανονιοβολισμούς και γενική επίθεση του ελληνικού στρατού, έθεσε τέλος στις τουρκικές δυνάμεις στην περιοχή και συνέβαλε στην απελευθέρωση όλης της Ηπείρου. Η οχυρωμένη τοποθεσία του Μπιζανίου, νοτίως των Ιωαννίνων, αποτελούσε βασικό αμυντικό σημείο του οθωμανικού στρατού, με ισχυρά οχυρωματικά έργα κατασκευασμένα με γερμανική επίβλεψη. Ο ελληνικός στρατός, υπό την ηγεσία του διαδόχου Κωνσταντίνου, εφάρμοσε ένα τολμηρό σχέδιο κυκλωτικής επίθεσης. Καθοριστικό ρόλο έπαιξαν οι εύζωνες και ιδιαίτερα το 9ο Τάγμα υπό τον Ιωάννη Βελισσαρίου, που έφτασε στα προάστια των Ιωαννίνων, προκαλώντας πανικό στη διοίκηση του οθωμανικού στρατού. Στις 6 Μαρτίου 1913 οι τουρκικές δυνάμεις παραδόθηκαν και ο ελληνικός στρατός εισήλθε στα Ιωάννινα.
Στις 2 Μαρτίου 1913, τέσσερις, μόλις, μήνες μετά την απελευθέρωση της Φλωρίνης από την μακραίωνη τουρκική σκλαβιά ιδρύθηκε ο πρώτος πολιτιστικός σύλλογος της ελεύθερης Φλώρινας, στον οποίον δόθηκε η ονομασία “ΜΟΥΣΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΛΩΡΙΝΗΣ “Ο ΟΡΦΕΥΣ”. Τιμώντας τον μυθικό Θεό της Μουσικής των αρχαίων Ελλήνων. Πρώτος πρόεδρος υπήρξε ο Ιωάννης Θεοδοσίου. Μόλις ο βαρύς τουρκικός ζυγός ξετινάχθηκε από τα πρώτα μελήματά των Φλωρινιωτών ήταν να επανιδρύσουν τον ομώνυμο πολιτιστικό σύλλογο με το ίδιο όνομα που είχαν ιδρύσει το 1903 ή κατ’ άλλην εκδοχή το 1908 επί τουρκοκρατίας. Η πρώτη μπάντα του συλλόγου, 1913-1914, διακρίθηκε σε πολλές εκδηλώσεις, έχοντας μαέστρο τον Ιταλό Εδμόνδο Σασαρόλι. Τη συγκρότησαν αρκετοί Φλωρινιώτες μουσικοί, δείγμα αναμφισβήτητο κι αυτό, για την μουσική παράδοση της πόλεώς μας.
Η Μάχη της Κρέσνας διεξήχθη τον Ιούλιο του 1913, κατά τον Β΄ Βαλκανικό Πόλεμο, ανάμεσα στην Ελλάδα και τη Βουλγαρία. Οι βουλγαρικές δυνάμεις οχυρώθηκαν στη στενή κοιλάδα της Κρέσνας (σημερινή Βουλγαρία), εκμεταλλευόμενες το δύσβατο έδαφος. Ο ελληνικός στρατός, υπό τη διοίκηση του βασιλιά Κωνσταντίνου Α΄, επιχείρησε να διασπάσει τις εχθρικές γραμμές μετωπικά και πλευρικά. Οι συγκρούσεις ήταν ιδιαίτερα σφοδρές και αιματηρές, με μεγάλες απώλειες και για τις δύο πλευρές. Παρά την ελληνική πίεση και τις αρχικές επιτυχίες, η βουλγαρική άμυνα άντεξε και η μάχη κατέληξε σε στρατιωτικό αδιέξοδο. Λίγο αργότερα, η σύγκρουση τερματίστηκε με τη Συνθήκη του Βουκουρεστίου (Αύγουστος 1913), η οποία κατοχύρωσε σημαντικά εδαφικά κέρδη για την Ελλάδα στη Μακεδονία.
Ο Νικόλαος Κοντογούρης ή "καπετάν Σίνης";(1878 - 1913) γεννήθηκε στην Πάτρα το 1878 και ήταν δισέγγονος του Μάρκου Μπότσαρη. Αδελφός του ήταν ο Φίλιππος, αγωνιστής του Μακεδονικού αγώνα υποπρόξενος της Ελλάδας στην Θεσσαλονίκη. Ήταν βουλευτής στην Αναθεωρητική Βουλή του 1910 και υποστηρικτής της δημοτικής γλώσσας. Το 1912 παραιτήθηκε και κατατάχθηκε εθελοντικά στον Ελληνικό στρατό. Πολέμησε σε πολλές μάχες των Βαλκανικών πολέμων φέροντας τον βαθμό του λοχαγού. Κατά την διάρκεια του Μακεδονικού αγώνα ήταν πράκτορας του ελληνικού προξενείου στο Μοναστήρι με το κωδικό όνομα "καπετάν Σίνης". Σκοτώθηκε στην Μακεδονία τον Ιούλιο του 1913, στην Μάχη της Τζουμαγιάς, λίγες ώρες πριν την ανακωχή.
Mε την έναρξη του δεύτερου βαλκανικού πολέμου το 1913, οι Σέρβοι έκλεισαν τα ελληνικά σχολεία του Μοναστηρίου. Έκλεισαν και το φημισμένο γυμνάσιο Μοναστηρίου, οι καθηγητές του οποίου ήρθαν πρόσφυγες στην Φλώρινα. Το 1914, λειτούργησε το πρώτο ελληνικό εξατάξιο γυμνάσιο στην Φλώρινα, με τους καθηγητές του γυμνασίου Μοναστηρίου και στεγάστηκε στο κτήριο του βουλγάρικου σχολείου, ένα επιβλητικό κτήριο, (είχε ξεκινήσει να χτίζεται το 1906 από την εξαρχική κοινότητα και λειτούργησε πλήρως το 1910), που δυστυχώς κατεδαφίστηκε και δεν υπάρχει σήμερα. Πρώτος γυμνασιάρχης ήταν ο Ευάγγελος Τάνος, καταγόμενος από την Έδεσσα και ήταν καθηγητής στο Μοναστήρι. Με την πάροδο των ετών και τις αλλαγές στο εκπαιδευτικό σύστημα, το Γυμνάσιο Αρρένων Φλώρινας μετεξελίχθηκε στο σημερινό 1ο Γυμνάσιο Φλώρινας
Το πρώτο ελληνικό τυπογραφείο που στήθηκε στην Φλώρινα, το 1914, ήταν εκείνο του Δημητρίου Τσώγκου και του Νίτσα, οι οποίοι είχαν εγκατασταθεί στην Φλώρινα, αφήνοντας το Μοναστήρι, όταν αυτό παρέμεινε στα χέρια των Σέρβων. Αυτό, προκύπτει και από διαφήμιση του τυπογραφείου (μαζί με το βιβλιοπωλείο και το χαρτοπωλείο των ιδίων ιδιοκτητών) στην πρώτη εφημερίδα της πόλεώς μας “ΝΕΑ ΦΛΩΡΙΝΑ” της 1ης Νοεμβρίου 1914, ιδιοκτησίας των Τσώγκου και Νίτσα, στο τυπογραφείο των οποίων και τυπώνονταν. Η εφημερίδα «Νέα Φλώρινα» υπήρξε σημαντικό έντυπο του τοπικού Τύπου της Φλώρινας, εκδιδόταν σε έντυπη μορφή και κάλυπτε ζητήματα της τοπικής διοίκησης, της κοινωνικής και οικονομικής ζωής, καθώς και πολιτικά θέματα. Δεν υπάρχουν σαφή στοιχεία για το πότε σταμάτησε η έντυπη έκδοσή της, ωστόσο ο τίτλος συνεχίζει να χρησιμοποιείται σήμερα μέσω διαδικτυακής ειδησεογραφικής πλατφόρμας. Η «Νέα Φλώρινα» αποτελεί πολύτιμη πηγή για τη μελέτη της τοπικής ιστορίας και του ρόλου του επαρχιακού Τύπου.
Η ίδρυση του Νομού Φλώρινας στις 31 Μαρτίου 1915 αποτέλεσε το επιστέγασμα της διοικητικής ενσωμάτωσης της περιοχής στο ελληνικό κράτος, μετά την απελευθέρωσή της στις 7 Νοεμβρίου 1912. Με τη δημοσίευση του Βασιλικού Διατάγματος στο ΦΕΚ 120/Α/1915, η Φλώρινα ορίστηκε ως η έδρα του νέου νομού, ο οποίος αρχικά είχε υπό τη δικαιοδοσία του δύο μεγάλες επαρχίες: την Επαρχία Φλωρίνης και την Επαρχία Καστοριάς. Η διοικητική αυτή σύμπνοια διήρκεσε 26 χρόνια, κατά τη διάρκεια των οποίων η Καστοριά λειτουργούσε ως τμήμα του Νομού Φλώρινας. Η οριστική ανεξαρτητοποίηση της Καστοριάς πραγματοποιήθηκε το 1941, όταν με το Ν.Δ. 261/1941 ιδρύθηκε ο αυτοτελής Νομός Καστοριάς.
Ο Ίων Δραγούμης ήταν Έλληνας διπλωμάτης, πολιτικός ,συγγραφέας ,φιλόσοφος και μία αξιοθαύμαστη μορφή του Μακεδονικού Αγώνα. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1878. Σπούδασε στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Ασχολήθηκε με την διπλωματία από το 1899 όπου υπηρέτησε σε καίρια προξενεία της Μακεδονίας, της Θράκης και της Ρωσίας και εργάστηκε για την οργάνωση των ελληνικών κοινοτήτων και την αντιμετώπιση της βουλγαρικής δράσης. Το 1915 εξελέγη βουλευτής Φλώρινας και ανέπτυξε έντονη πολιτική και ιδεολογική δράση, ενώ παράλληλα ξεχώρισαν και κάποια συγγραφικά έργα του όπως : « Μαρτύρων και ηρώων αίμα» (1907), που είναι εμπνευσμένο από τη μακεδονική σύγκρουση αφιερωμένο στο γαμπρό του Παύλο Μελά. Επιπλέον καθοριστικό στοιχείο της ζωής του υπήρξε ο απαγορευμένος και ανεκπλήρωτος έρωτάς του με τη συγγραφέα Πηνελόπη Δέλτα, μια σχέση παθιασμένη αλλά κοινωνικά αδύνατη, που σημάδεψε βαθιά και τους δύο με αποτέλεσμα την έμπνευση τις συγγραφής σημαντικών έργων από την Πηνελόπη όπως: « Τα Μυστικά του Βάλτου» (1937),«Για την Πατρίδα»(1909) κ.α. Ο Ίων Δραγούμης τέλος, δολοφονήθηκε το 1920 μόλις 42 ετών στην Αθήνα από βενιζελικό στρατιωτικό σώμα ασφαλείας, σε μια περίοδο έντονου πολιτικού διχασμού, αμέσως μετά την απόπειρα δολοφονίας του Ελευθερίου Βενιζέλου στη Λυών (ο Δραγούμης ήταν ένθερμος «αντιβενιζελικός» και είχε έντονη πολιτική αντιπαράθεση).
Η συμμετοχή της Ελλάδος στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο υπήρξε ζήτημα έντονης αντιπαράθεσης μεταξύ των δυο κορυφαίων πολιτειακών παραγόντων της Ελλάδας της εποχής εκείνης, του Βασιλιά Κωνσταντίνου Α΄ και του Πρωθυπουργού Ελευθέριου Βενιζέλου - και των οπαδών τους. Οπαδός της ουδετερότητας ο Βασιλιάς, οπαδός της συμμαχίας με την Αντάντ ο Πρωθυπουργός, συγκρούστηκαν πολλές φορές και με διάφορες αφορμές διεκδικώντας ο ένας από τον άλλον, την πρωτοβουλία στο θέμα. Η χώρα έτσι οδηγήθηκε σε κρίση που κορυφώθηκε την περίοδο 1916 - 1917, όταν η Ελλάδα διχάστηκε μεταξύ δυο κυβερνήσεων: των Αθηνών του βασιλιά και του Ελευθερίου Βενιζέλου στη Θεσσαλονίκη. Η καταστροφική για την Ελλάδα περίοδος, που ονομάστηκε Εθνικός Διχασμός, έληξε τυπικά, με νίκη του Ελευθέριου Βενιζέλου, αφού πέτυχε με τη βοήθεια της Γαλλίας κυρίως, την εκθρόνιση του Βασιλιά, την κυριαρχία στην πολιτική ζωή και την είσοδο της χώρας στον πόλεμο στο πλευρό των συμμάχων.
Κατά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Γάλλοι διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στο Μακεδονικό Μέτωπο, με το εκστρατευτικό σώμα του Στρατηγού Σαράιγ. 17 Αυγούστου 1916: Ξεκινά η μεγάλη βουλγαρική επίθεση, κατά την οποία γερμανοβουλγαρικές δυνάμεις καταλαμβάνουν τη Φλώρινα, η οποία τότε βρισκόταν υπό τον έλεγχο των ελληνικών αρχών αλλά σε καθεστώς ουδετερότητας. 18 Σεπτεμβρίου 1916: Μετά από σφοδρές συγκρούσεις, τα γαλλικά στρατεύματα (υπό τον Στρατηγό Μορίς Σαράιγ - είχαν εγκατασταθεί στη Θεσσαλονίκη από τον Οκτώβριο του 1915) μαζί με ρωσικές και σερβικές δυνάμεις, ανακαταλαμβάνουν την πόλη, απωθώντας τους Βουλγάρους προς το Μοναστήρι (Bitola). Η απελευθέρωση της Φλώρινας τον Σεπτέμβριο του 1916 αποτέλεσε την πρώτη σημαντική επιτυχία των Συμμάχων της Αντάντ στο Μακεδονικό Μέτωπο.
Κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο (Σεπτέμβριο 1916-1917), γαλλικά στρατεύματα στάλθηκαν στη Φλώρινα προκειμένου να απωθήσουν Γερμανοβουλγαρικά στρατεύματα που είχαν εισέλθει στην πόλη στις 17/8/1916. Οι γαλλικές δυνάμεις παρέμειναν στην περιοχή λόγω της σημαντικής στρατηγικής της θέσης κοντά στα βαλκανικά σύνορα. Η πόλη χρησιμοποιήθηκε ως βάση για στρατιωτικές ενέργειες, μετακινήσεις στρατευμάτων και ανεφοδιασμό. Οι Γάλλοι έστησαν στρατόπεδα, στρατιωτικά νοσοκομεία και άλλες υποδομές, ενώ η παρουσία τους επηρέασε την καθημερινή ζωή των κατοίκων. «Στρατιά του Πλούτου» ονόμασαν οι Φλωρινιώτες την γαλλική στρατιά. Άφησε διακριτά ιστορικά ίχνη στη μνήμη της περιοχής αναβαθμίζοντας την πόλη οικονομικά και τεχνολογικά. Η πόλη ηλεκτροφωτίστηκε για πρώτη φορά το 1919, χάρη στους Γάλλους, λειτούργησε ο πρώτος κινηματογράφος, ο «Απόλλων», με μια μηχανή προβολής που άφησαν πίσω τους, ενώ έβγαλαν εκατοντάδες καρτ-ποστάλ από τη Φλώρινα.
Η παρουσία των ρωσικών στρατευμάτων στην περιοχή της Φλώρινας κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο ξεκίνησε το 1916 με την άφιξη της 2ης και 4ης Ειδικής Ταξιαρχίας στο Μακεδονικό Μέτωπο. Οι Ρώσοι στρατιώτες, ενταγμένοι στις δυνάμεις της Στρατιάς της Ανατολής, διακρίθηκαν για τη γενναιότητά τους σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες και ορεινά εδάφη. Η συμβολή τους υπήρξε καθοριστική στις επιχειρήσεις για την απελευθέρωση της Φλώρινας τον Σεπτέμβριο του 1916, όπου πολέμησαν σθεναρά εναντίον των βουλγαρικών και γερμανικών δυνάμεων. Στη συνέχεια, συμμετείχαν ενεργά στις φονικές μάχες για την κατάληψη του Μοναστηρίου, επιδεικνύοντας αυταπάρνηση που αναγνωρίστηκε από τους συμμάχους τους. Παρά τις μεγάλες απώλειες, η δραστηριότητά τους δεν περιορίστηκε μόνο στο πεδίο της μάχης, αλλά επηρέασε και την τοπική κοινωνία μέσω της καθημερινής αλληλεπίδρασης. Η εσωτερική πολιτική αστάθεια στη Ρωσία το 1917 και η Επανάσταση οδήγησαν τελικά στην αποδιοργάνωση και την απόσυρση των μονάδων από την πρώτη γραμμή. Πολλοί στρατιώτες αρνήθηκαν να συνεχίσουν, ενώ άλλοι ενσωματώθηκαν σε γαλλικά τμήματα ή οδηγήθηκαν σε στρατόπεδα εργασίας στην περιοχή. Η ιστορική μνήμη της παρουσίας τους διατηρείται ζωντανή μέσα από συμμαχικά νεκροταφεία και μνημεία όπως το μνημείο στη μνήμη των Ρώσων στρατιωτών που έπεσαν κατά την μάχη (απελευθέρωση) της Φλώρινας τον Σεπτέμβριο του 1916, δωρεά του Προξενείου της Ρωσικής Ομοσπονδίας στη Θεσσαλονίκη, φιλοτεχνημένο από τον γλύπτη κ. Γιώργο Κικώτη.
Κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ο γαλλικός στρατός κατασκεύασε στη Φλώρινα το τρενάκι Decauville και το τελεφερίκ Liverta για τον ανεφοδιασμό του μετώπου. Το τρενάκι συνέδεε τον σταθμό Αρμενοχωρίου με τη Φλώρινα και τα Άλωνα, μεταφέροντας τρόφιμα, υλικά και ξυλεία. Από τα Άλωνα ξεκινούσε το τελεφερίκ προς το Πισοδέρι, το οποίο λειτουργούσε ασταμάτητα. Μετά το τέλος του πολέμου, το 1919, ο εξοπλισμός πουλήθηκε σε ιδιώτες. Αντί να αξιοποιηθεί για τη συγκοινωνία και την ανάπτυξη της περιοχής, καταστράφηκε και πουλήθηκε ως παλιοσίδερα, με αποτέλεσμα να χαθεί μια σημαντική ευκαιρία για τη Φλώρινα.
Ο προσκοπισμός στη Φλώρινα γεννήθηκε το 1917 μέσα στις ιδιαίτερες συνθήκες του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου από τον Αλκιβιάδη Παπαγεωργίου, με την καθοριστική στήριξη του Γάλλου Στρατηγού Ανρή. Σε μια εποχή εθνικής αστάθειας και έντονης ξένης προπαγάνδας, η πρώτη ομάδα λειτούργησε ως εθνικό ανάχωμα, διαθέτοντας στρατιωτική οργάνωση, οπλισμό και εισάγοντας τα πρώτα ποδήλατα στην πόλη. Μετά το 1919, το σώμα μετεξελίχθηκε από βοηθητικό στρατιωτικό σκέλος σε μια αμιγώς φυσιολατρική οργάνωση, επεκτείνοντας τη δράση του στα χωριά της περιοχής και αγκαλιάζοντας όλες τις θρησκευτικές κοινότητες (χριστιανούς, μουσουλμάνους, εβραίους). Η προσκοπική ιδέα άνθισε σε όλο τον Μεσοπόλεμο, καλλιεργώντας την αρετή και τη φιλοπατρία στους νέους, μέχρι την αναγκαστική διάλυση του θεσμού το 1938 από το καθεστώς του Ιωάννη Μεταξά για τη δημιουργία της Εθνικής Οργάνωσης Νέων (Ε.Ο.Ν.), που ίδρυσε η τότε κυβέρνηση. Στις αρχές Μαρτίου 1945, αναγεννήθηκε στην Φλώρινα ο Προσκοπισμός και σε σύντομο χρονικό διάστημα ανασυντάχθηκαν προσκοπικές ομάδες, οι οποίες, μάλιστα, και παρήλασαν κατά τον πρώτο μεταπελευθερωτικό εορτασμό της 25ης Μαρτίου 1945. Έκτοτε ο Προσκοπισμός στην Φλώρινα δραστηριοποιήθηκε πολύ, συγκροτήθηκαν αρκετές ομάδες και συμμετείχαν σε πολλές εθνικές και κοινωνικές εκδηλώσεις.
Ο Βασιλιάς Αλέξανδρος, ο οποίος είχε διαδεχθεί τον πατέρα του Κωνσταντίνο σε μια περίοδο έντονου Εθνικού Διχασμού, το 1918, κατά την διάρκεια του Α’ παγκοσμίου πολέμου για να ανυψώσει το ηθικό των Ελλήνων και συμμαχικών στρατευμάτων στο μέτωπο της Μακεδονίας επισκέφτηκε την Φλώρινα. Ενώ ένα μήνα αργότερα ο πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος έφτασε στη Φλώρινα προερχόμενος από το Παρίσι και το Λονδίνο, όπου διαπραγματευόταν τις εθνικές διεκδικήσεις της Ελλάδας. Η άφιξή του στην ακριτική πόλη έγινε δεκτή με ενθουσιασμό από τον λαό και τις τοπικές αρχές. Ήταν η στιγμή που ο "Εθνάρχης" επιβεβαίωνε στους ακρίτες ότι η Φλώρινα δεν ήταν πλέον ένα απομονωμένο σύνορο, αλλά ένα ζωτικό κομμάτι της Μεγάλης Ελλάδας που οραματιζόταν.
Τα παιδιά αλλά και οι μεγαλύτεροι απολάμβαναν το χιόνι στη Φλώρινα με παιχνίδια όπως ο χιονοπόλεμος και η «γλίστρα» σε παγωμένους δρόμους, συχνά με παπούτσια ή ξύλινα τσόκαρα. Χρησιμοποιούσαν επίσης τις «σάινες», αυτοσχέδια έλκηθρα, και αργότερα τις «βαρελοσανίδες», πρόδρομο των σημερινών σκι. Πιθανολογείται πως ο γαλλικός στρατός έφερε το σκι στην Φλώρινα κατά την διάρκεια του Α΄ παγκοσμίου πολέμου (1916 – 18) ωστόσο τα πρώτα κανονικά σκι έφερε στη Φλώρινα ο Πομπόρτσι. Ρώσος αξιωματικός που εγκαταστάθηκε στην πόλη μετά τη Ρωσική Επανάσταση, ενώ σημαντικό ρόλο έπαιξε και ο ο ετεροθαλής αδελφός του ο Ζίγας Βόνσοβιτς στη διάδοση της σωστής τεχνικής. Οι πρώτοι Φλωρινιώτες χιονοδρόμοι, καθοδηγούμενοι από τον Πομπόρτσι, αποτέλεσαν το 1933 τον πυρήνα του Ελληνικού Ορειβατικού Συνδέσμου στη Φλώρινα και έβαλαν τα θεμέλια της οργανωμένης χιονοδρομίας στην περιοχή, κυρίως στη Βίγλα και το Πισοδέρι.
Η Μικρασιατική Εκστρατεία (1919–1922) ήταν στρατιωτική επιχείρηση της Ελλάδας στη Μικρά Ασία, με στόχο την προστασία των ελληνικών πληθυσμών και την επέκταση των ελληνικών συνόρων, στο πλαίσιο της Μεγάλης Ιδέας. Ξεκίνησε με την απόβαση του ελληνικού στρατού στη Σμύρνη το 1919. Παρά τις αρχικές επιτυχίες, η εκστρατεία απέτυχε λόγω πολιτικών διχασμών, στρατιωτικών λαθών και της ανόδου του τουρκικού εθνικισμού υπό τον Μουσταφά Κεμάλ. Το 1922 ακολούθησε η Μικρασιατική Καταστροφή και ο ξεριζωμός των Ελλήνων της Μικράς Ασίας. Η Συνθήκη της Λωζάννης (1923) έθεσε τέλος στη σύγκρουση.
Η λειτουργία υποκαταστήματος της Εθνικής Τράπεζας στη Φλώρινα ξεκίνησε το 1920. Το υποκατάστημα δημιουργήθηκε για να εξυπηρετεί τους κατοίκους της περιοχής και να βοηθήσει στην οικονομική ανάπτυξη της πόλης, ιδιαίτερα μετά τις αλλαγές που είχαν γίνει στη Μακεδονία στις αρχές του 20ού αιώνα. Το 1931 η Εθνική Τράπεζα στεγάστηκε σε νέο κτήριο στη Φλώρινα. Το κτήριο αυτό ήταν πιο σύγχρονο για την εποχή του και κάλυπτε καλύτερα τις ανάγκες των εργαζομένων και των πελατών. Η ανέγερσή του δείχνει τη σημασία που είχε η πόλη της Φλώρινας και την ανάπτυξη των οικονομικών δραστηριοτήτων της εκείνη την περίοδο.
Γεννήθηκε στο Μοναστήρι (ΠΓΔΜ). Εκεί, παρακολούθησε το Ελληνικό Δημοτικό Σχολείο και συνέχισε τις σπουδές του στο Τούρκικο Γυμνάσιο. Με την ανταλλαγή των πληθυσμών το 1914, η οικογένειά του εγκαταστάθηκε στη Φλώρινα. Σπούδασε στη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας. Η σχέση του με τον Άγγελο Γιαλλινά και οι μεταξύ τους συζητήσεις, του ενέπνευσαν το θαυμασμό για την τεχνική της ακουαρέλας. Το 1920 ο Λιναράς επέστρεψε στη Φλώρινα και άνοιξε φωτογραφικό στούντιο. Το 1956, έκλεισε το στούντιο και μετανάστευσε στο Detroit των ΗΠΑ. Θεωρείται ο καλύτερος προπολεμικός φωτογράφος της Φλώρινας. Υπήρξε επίσης ο πρώτος δάσκαλος ζωγραφικής του ΦΣΦ Αριστοτέλης. Ο Λιναράς ήταν μάλλον η πιο σοβαρή εικαστική περίπτωση της προπολεμικής Φλώρινας. Το έργο του συνίσταται από ελαιογραφίες και ακουαρέλες. Σπάνια ζωγράφιζε σκηνές από την ύπαιθρο, ενώ ασχολούνταν ιδιαίτερα με την αναπαραγωγή πορτρέτων και καρτ ποστάλ.
Ο Ιωάννης Κοντόπουλος (γεν. 1890 – 1929) ήταν φωτισμένος γεωπόνος με καταγωγή από την Κωνσταντινούπολη που μετέφερε στις αρχές του 20ού αιώνα νέες καλλιεργητικές μεθόδους στη Φλώρινα. Σπούδασε σε φημισμένη αγροτική σχολή στη Φλωρεντία της Ιταλίας και ήρθε στη Φλώρινα για να βοηθήσει την τοπική γεωργία. Ήταν υπεύθυνος για το Γεωργοκτηνοτροφικό Σταθμό και τον Σταθμό Γεωργικών Βελτιώσεων που λειτούργησαν στην περιοχή. Ο Κοντόπουλος έγινε σημείο αναφοράς για εκπαίδευση και πειραματισμό, εισάγοντας νέες ποικιλίες φυτών, όπως την ευρωπαϊκή ποικιλία φράουλας «Madame Moutot», που διαδόθηκε από τα φυτώρια της Γεωργικής Σχολής στους γύρω οικισμούς. Πίεσε για την ίδρυση της Γεωργικής Σχολής της Φλώρινας, η οποία άρχισε να κατασκευάζεται το 1929 αλλά λειτούργησε λίγο μετά τον θάνατό του. Η συμβολή του στην ανάπτυξη καλλιεργειών και εκπαίδευσης στην περιοχή ήταν καθοριστική για τον μετασχηματισμό της τοπικής γεωργίας.
Στη Φλώρινα, από τη δεκαετία του 1920, η οργανωμένη γεωργική έρευνα και καινοτομία έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη διάδοση της φράουλας. Κεντρικό πρόσωπο ήταν ο γεωπόνος Ιωάννης Κοντόπουλος, ένας προικισμένος ερευνητής γεωπόνος με καταγωγή από την Κωνσταντινούπολη, σπουδαγμένος στην φημισμένη Γεωπονική Σχολή της Φλωρεντίας. Έφερε στη Φλώρινα τη γαλλική ποικιλία φράουλας Madame Moutot, τότε την πιο διαδεδομένη στην Ευρώπη. Η καλλιέργεια της φράουλας εξαπλώθηκε γρήγορα στις αυλές, στα ορεινά χωριά και αργότερα στον κάμπο της περιοχής. Έτσι, η Φλώρινα εξελίχθηκε, ιδιαίτερα από τη δεκαετία του 1960, σε βασικό κέντρο παραγωγής φράουλας, τροφοδοτώντας τόσο την ελληνική όσο και ξένες αγορές.
We'd love to hear from you. Please send questions or feedback to the below email addresses.
Before contacting us, you may wish to visit our FAQs page which has lots of useful info on Tiki-Toki.
We can be contacted by email at: hello@tiki-toki.com.
You can also follow us on twitter at twitter.com/tiki_toki.
If you are having any problems with Tiki-Toki, please contact us as at: help@tiki-toki.com
Close